podiumfoto 1_GAS_Toneelgroep Jan Vos_© Daphne van de Velde.jpg
podiumfoto 3_GAS_Toneelgroep Jan Vos_© Daphne van de Velde.jpg
podiumfoto 2_GAS_Toneelgroep Jan Vos_© Daphne van de Velde.jpg
podiumfoto 6_GAS_Toneelgroep Jan Vos_© Daphne van de Velde.jpg
podiumfoto 5_GAS_Toneelgroep Jan Vos_© Daphne van de Velde.jpg
podiumfoto 4_GAS_Toneelgroep Jan Vos_© Daphne van de Velde.jpg
podiumfoto 7_GAS_Toneelgroep Jan Vos_© Daphne van de Velde.jpg

GAS - Levens en Liefdes boven de gasbel

Toneelgroep Jan Vos i.s.m. Het Noord Nederlands Toneel

Afgelopen najaar deed Toneelgroep Jan Vos het Groningse gaswinningsgebied op haar grondvesten trillen met de locatievoorstelling ‘GAS’. “Groots theater over nationale tragedie”, kopte NRC Handelsblad boven een vijfsterrenrecensie, Trouw en de Volkskrant adviseerden hun lezers dringend om naar Groningen af te reizen om dit te gaan zien. Dat hoeft dus niet meer, want de tintelende familiekroniek komt nu naar Flint. De ontdekking, de hoogtijdagen en de ondergang van het grootste gasveld van Europa vormen de achtergrond van het woelige leven van drie generaties van de Groningse familie Boelens. De ijzersterke tekst – met als epicentrum Hotel Boelens in Hoogezand-Sappemeer – verweeft op humorvolle en inventieve wijze de maatschappelijke catastrofe met een indringend familiedrama. Herkenbaar voor iedereen, ook als u niet op een gasbel leeft.  Voeg dit alles bij het bejubelde acteerwerk en u weet: ‘GAS’ is een voorstelling die nog lang in het hoofd nadreunt.

www.toneelgroepjanvos.nl

Toneel
Bestel Kaarten

Extra kosten: € 1,- administratiekosten per kaartje met een maximum van € 5,- per bestelling. Garderobe en een pauzedrankje zijn inbegrepen in de toegangsprijs.

‘Gas’ is groots theater over nationale tragedie (★★★★★)

...een belangrijke voorstelling voor elke burger met historisch besef.

‘Gas’ is groots theater over nationale tragedie (★★★★★)

...een belangrijke voorstelling voor elke burger met historisch besef.

‘Gas’ wordt opgevoerd in een dorpje ten oosten van Groningen. Geestig en slim verweeft het de politieke catastrofe van de Groningse gaswinning met een indringend familiedrama. (●●●●●)

Een nationale tragedie verdient een groots theaterstuk en met Gas heeft Toneelgroep Jan Vos dat aan de Groningers gegeven. De opkomst, de hoogtij en de ondergang van de gaswinning vormen de achtergrond van het woelige leven van drie generaties van de Groningse familie Boels. Als uitbater van een hotel ontvangen ze in de jaren zestig enthousiast de eerste werknemers van de NAM die proefboringen komen doen en huisvesten ze vijftig jaar later de deelnemers van een ‘dialoogtafel’, die de schadeclaims van gedupeerde huiseigenaren bespreken.

Jan Vos voert het stuk op in een speciaal opgetrokken gebouw in Ten Boer, een dorpje ten oosten van de stad Groningen, midden in het bevingsgebied. Een gedateerd hotelinterieur vormt het decor en daarin zweept regisseur Jeroen van den Berg zijn ensemble op tot alert en robuust spel. Met als grootste troef de ijzersterke toneeltekst van Tjeerd Bischoff, die geestig en slim de politieke catastrofe verweeft met een indringend familiedrama.

Spil van de Broels-dynastie is Bette, een magnifieke rol van Trudi Klever, die behept is met een Tsjechoviaans verlangen naar verre streken en avontuur. Als jonge vrouw valt ze voor een van de NAM-mannen, een geoloog die beeldend kan vertellen hoe miljoenen jaren van bodembewegingen het gas onder haar voeten heeft doen ontstaan. Maar het is haar doelgerichter ingestelde jonge zus die zwanger raakt van zijn collega. Waarop de NAM-mannen de benen nemen en achterblijver Bette zich over het kind van haar zusje ontfermt.

In eerste instantie klinkt de vondst van het gas als een droom voor de bewoners. Rijkdom en veranderingen lonken. Een tegenstem komt van de ijzerenheinige Geert, een communist die de NAM vereenzelvigt met bruut kapitalisme. In deel twee, bijna twintig jaar later, blijkt hoe weinig er terecht is gekomen van de beloftes van de NAM-man. Goedkoop gas zou de industrie vooruit helpen en daarmee de arbeiders. Maar lasser Geert is ontslagen, de industrie kwakkelt en de werkloosheid in de streek is torenhoog.

Parallel loopt de ontgoocheling bij Bette, die het activisme van haar echtgenoot Geert beu raakt: „Ik vind het geen fijn leven. Ik ben moe. Ik ben moe van kwaad zijn. Ik ben moe van gelijk hebben. Ik ben helemaal niet kwaad en ik wil helemaal geen gelijk. Ik wil gewoon wel eens een eindje fietsen, gewoon lekker fietsen, zonder pamfletten in de fietstas.”

Het gelijk van de Groningers

Dan moet het grote protest en het grote gelijk van de Groningers nog komen. Dat tekent zich af in deel drie, waarin de handeling naar 2014 verschuift en geopenbaard wordt welke desastreuze gevolgen de aardbevingen hebben voor de huizen in de provincie. Centraal staat Okke, de aangenomen dochter van Bette, die in deel twee als op opstandige tiener nog hevig botste met haar biologische vader, de NAM-man, maar die als volwassene voor zijn gehate bedrijf werkt.

Gas is geen pamflet: voor- en tegenstanders krijgen allebei de ruimte. Zowel Okke als een NAM-directeur mogen de waarde en complexiteit van de gaswinning verdedigen: heel Nederland heeft geprofiteerd. Maar de makers nemen wel stelling. Krachtig is het beeld van een ‘huizendokter’, die als schade-expert elke scheur wijt aan achterstallig onderhoud en verkeerd materiaalgebruik. Dat ontlopen van verantwoordelijkheid voedt de roep om een strafzaak, met als grootste grief het doelbewust buitensporig veel gas oppompen pal na de grote beving bij Huizinge in 2012.

Ondanks enkele te vet aangezette, kluchtige momenten vormt deel drie een sterk pleidooi voor rechtvaardigheid. De nadruk ligt op hoe de getroffen burgers psychologisch door de mangel worden gehaald door oppermachtige, onaantastbare instanties. Geen wonder dat het einde van de voorstelling allerminst hoopgevend is.

Gas roept de bijtende, actuele satire van toneelschrijvers Ton Vorstenbosch en Guus Vleugel in herinnering, in stukken als Srebrenica! Wat Gas onder meer etaleert is de kwaadaardige ideologie van het staatsbestuur achter de gaswinning: kolonialisme is ook toepasbaar op een provincie in je eigen land. Onder het mom van welvaart en ontwikkeling voor allen wordt een gebied leeggeroofd, met duizelingwekkende winsten voor de staat en één bedrijf, terwijl de inwoners met hun kapotte bezittingen worden achtergelaten. Het maakt Gas een belangrijke voorstelling voor elke burger met historisch besef. Zie de prijs die een kleine groep betaalde voor de welvaart van een gasstaatje aan de Noordzee.

Door Ron Rijghard

‘GAS’ toont met humor de kwetsbaarheid en onmacht (★★★★)

"Regelmatig spat de herkenning in klaterende lachsalvo's van de tribune."

‘GAS’ toont met humor de kwetsbaarheid en onmacht (★★★★)

"Regelmatig spat de herkenning in klaterende lachsalvo's van de tribune."

Dingen lopen maar al te vaak anders gedacht. Is de Nam in 1959 op zoek naar olie, vinden ze gas. Vraagt de hoteleigenaar ter plekke aan zijn dochters om een tikkeltje ondeugend met de daar logerende gasmannen om te springen, opdat die zijn moestuin als boorlocatie zullen verkiezen, blijkt de zestienjarige jongste meteen zwanger te zijn geraakt.

Wie verwacht dat 'GAS, het verhaal van een vluchtige bodemschat' een actievoorstelling is waarin de Groningse rampspoed hard wordt afgezet tegen immoreel winstbejag, komt al even bedrogen uit. Maar dat dan wel op een zeer geestige en bepaald niet irreële manier.

Soap

Schrijver Tjeerd Bischoff en regisseur Jeroen van den Berg hebben de geschiedenis van de gasbel - die zo hoopvol begon, maar in scheuren en schade eindigde - in een vrolijk, tegen soap aan schurende context gezet. Niks geen zwart-wit, niks geen goed tegenover kwaad, maar tal van relationele en emotionele verwikkelingen binnen een familie die toevallig in het centrum van een gemeenschap staat.

Dat centrum is (het fictieve) hotel Boelens in Hoogezand-Sappemeer. Daar zwaait eigenaar Andries, een weduwnaar, de scepter. Daar bivakkeren de mannen van de Nam. Daar komen de dorpsbewoners voor de hun roddels en hun neutje. Daar haalt ook de pers zijn nieuwtjes. Daar worden zonodig acties voorbereid.

Tussen neus en lippen door spelen allerlei eigenbelangetjes en heimelijke dromen een rol, die de hele zaak als vanzelf in een breder perspectief plaatst. Als de bodemschat wordt ontdekt, wil iedereen wel enig graantje meepikken. De een om financieel gewin, de ander om met zo'n (Nam-)man van de wereld naar onbekende oorden af te kunnen reizen.

De ontwikkelingen worden neergezet in drie periodes: in 1960, als de gasbel net is ontdekt, in 1978, als 'wingewest' Groningen in economisch zwaar weer terecht is gekomen, en in 2014, als aardbevingsschade en onduidelijke instanties tot een onmogelijk gevecht leiden. Mooie vondst: het niet geplande kind van 1960 heeft inmiddels een positie binnen de Nam. Met als gevolg een loyaliteitsconflict met de familie.

Kwetsbaarheid

Zonder een greintje sentiment, maar met inventieve wendingen en van nuchtere humor borrelende zinnen geeft Bischoff zicht op de algehele kwetsbaarheid en onmacht. En de bagatelliserende aanpak van bouwinspecteurs. Regelmatig spat de herkenning in klaterende lachsalvo's van de tribune.

De gedramatiseerde kijk schept lucht in een onbeheersbaar lijkende kwestie. Dat doet goed, zeker ook door het vitale spel en de levendige enscenering in een niet aan vernieuwing toekomend hotel (vormgeving Ellen Klever). De moeite waard om voor naar Groningen te reizen.

Door Hanny Alkema

Wellicht

Ook interessant

Theaterhart Amersfoort

Blijf op de hoogte