Een toegankelijk theater begint met kijken naar de mens

Wanneer voelt iedereen zich écht welkom in het theater? Voor Gijs van den Brink zit toegankelijkheid niet alleen in rolstoelplekken, liften en aangepaste toiletten. Minstens zo belangrijk zijn duidelijke informatie, persoonlijke aandacht en de vrijheid om zelf keuzes te maken. Zijn boodschap is eenvoudig: “Praat met mensen met een beperking, in plaats van over mensen.”
Gijs weet uit eigen ervaring hoe belangrijk toegankelijkheid en zelfstandigheid zijn. Dertien jaar geleden kreeg hij een hersenbloeding. Waar hij aanvankelijk niet kon praten en lopen, heeft hij jarenlang gewerkt aan zijn zelfstandigheid. Inmiddels leidt hij zijn leven zoveel mogelijk op zijn eigen manier. Eigen regie staat daarbij centraal.
Die ervaring neemt hij mee in zijn maatschappelijke activiteiten rondom toegankelijkheid. Steeds staat dezelfde vraag centraal: wat is er nodig om mensen zelfstandig mee te laten doen? Ook bij een bezoek aan het theater.

Nieuwsgierig kunnen binnenkomen

Een toegankelijk theaterbezoek begint al vóór de voorstelling. Een gebouw moet uitnodigen zonder dat bezoekers direct obstakels ervaren. Bij Flint heeft Gijs daar goede ervaringen mee. Ook in het contact met medewerkers voelt hij zich niet anders behandeld. Toch kan een eerste bezoek spannend zijn. Waar moet je zijn? Hoe bereik je de rolstoelplaats? En hoe werkt het reserveren? Voor een rolstoelplaats moet Gijs bellen, maar dat ziet hij niet direct als nadeel. Persoonlijk contact kan juist prettig zijn: een medewerker kan uitleg geven en vragen beantwoorden.
Daar liggen ook kansen. Tijdens het reserveren kan bijvoorbeeld worden gevraagd of iemand voor het eerst komt en behoefte heeft aan begeleiding. Een korte uitleg of video op de website over de ingang en rolstoelplaatsen kan eveneens onzekerheid wegnemen. De één wil vooraf precies weten wat hem te wachten staat, de ander ziet het ter plekke wel. Het belangrijkste is dat de informatie beschikbaar is.

Een avond zonder haast

De ideale theateravond is voor Gijs eenvoudig: op tijd aankomen, rustig iets drinken en daarna ontspannen naar de voorstelling. Geen ingewikkelde procedures en vooral niet hoeven haasten. Zodra je een gebouw kent, verdwijnt veel onzekerheid. “In het begin is het altijd spannend”, vertelt hij. Je controleert vooraf toch wat vaker of alles goed geregeld is.
Toegankelijkheid stopt bovendien niet bij de voordeur. Ook de reis naar het theater hoort bij de ervaring. Gijs rijdt meestal zelf met de rolstoel, maar probeerde ook bewust de bus om te ervaren hoe dat vanuit een rolstoel gaat. Voor iemand die niet zomaar op de fiets kan stappen, kan de reis naar het theater al een onderneming zijn.

Meer dan een rolstoelplek

Eenmaal binnen bepalen allerlei praktische zaken hoe toegankelijk een bezoek werkelijk is. Is het toilet bereikbaar? Kun je gemakkelijk door het gebouw bewegen? En kun je vanaf je plek het toneel goed zien?
Dat laatste is heel persoonlijk. Door zijn zicht is voor Gijs de ene positie prettiger dan de andere. Een rolstoelplaats kan dus technisch toegankelijk zijn, maar daarmee nog niet voor iedere bezoeker geschikt. Daarom is communicatie essentieel. Als een bezoeker kan aangeven wat nodig is, kan het theater samen naar een passende oplossing zoeken. Dat geldt ook voor andere behoeften, bijvoorbeeld rondom prikkelgevoeligheid. Veel beperkingen zijn bovendien niet zichtbaar. Een theater kan onmogelijk iedere individuele behoefte voorspellen. Toegankelijkheid betekent daarom niet dat voor alles een standaardoplossing klaarligt, maar dat bezoekers weten dat ze hun behoeften kunnen aangeven en dat er serieus wordt meegedacht.

Mens tegen mens

Voor medewerkers heeft Gijs één duidelijke boodschap: kijk naar de persoon, niet naar de beperking. Buiten het theater merkt hij soms dat mensen niet weten hoe ze moeten reageren. Sommigen vermijden contact, anderen worden overdreven behulpzaam of passen hun manier van praten aan. Omdat Gijs iets langzamer spreekt, heeft hij meegemaakt dat mensen hem daardoor anders aanspreken. De oplossing hoeft volgens hem niet ingewikkeld te zijn. Hij geeft zelf wel aan wanneer hij hulp nodig heeft, dat hoeven anderen niet voor hem in te vullen.

“Praat met mensen met een beperking, in plaats van over mensen.”
Daar ligt misschien wel de kern van toegankelijkheid. Niet iedere bezoeker wil hetzelfde en niet iedere beperking vraagt om dezelfde oplossing. Een volledig toegankelijk theater waarin vooraf met alles rekening is gehouden, bestaat misschien niet. Maar een open houding kan veel oplossen.