Lichter dan ik_Korthals Stuurman Theaterproducties_foto Annemieke van der Togt 9_ socials.jpg
Lichter dan ik_Korthals Stuurman Theaterproducties_foto Annemieke van der Togt 7_socials.jpg
Lichter dan ik_Korthals Stuurman Theaterproducties_foto Annemieke van der Togt 6_socials.jpg
Lichter dan ik_Korthals Stuurman Theaterproducties_foto Annemieke van der Togt 5_socials.jpg
Lichter dan ik_Korthals Stuurman Theaterproducties_foto Annemieke van der Togt 4_socials.jpg
Lichter dan ik_Korthals Stuurman Theaterproducties_foto Annemieke van der Togt 3_socials.jpg
Lichter dan ik_Korthals Stuurman Theaterproducties_foto Annemieke van der Togt 2_socials.jpg
Lichter dan ik_Korthals Stuurman Theaterproducties_foto Annemieke van der Togt 1_socials.jpg
Lichter dan ik_Korthals Stuurman Theaterproducties_foto Annemieke van der Togt _12 socials.jpg
Lichter dan ik_Korthals Stuurman Theaterproducties_foto Annemieke van der Togt _11 socials.jpg
Lichter dan ik_Korthals Stuurman Theaterproducties_foto Annemieke van der Togt _10 socials.jpg

Lichter dan ik

van de makers van De tolk van Java

Twee jaar geleden waren de reacties van zowel pers als bezoekers op de voorstelling 'De tolk van Java' overweldigend. Dezelfde makers brengen opnieuw een voorstelling waarin de onderbelichte kant van de Nederlandse koloniale overheersing centraal staat. 

'Lichter dan ik', geschreven door Dido Michielsen, is het aangrijpende verhaal van een jonge vrouw die de standenmaatschappij van Indonesië wil ontvluchten en haar eigen pad kiest. Als zij vervolgens als njai, oftewel huishoudster en minnares van een Hollander, een dochter op de wereld zet, blijkt de vader hun relatie noch de dochter te willen erkennen. Noodgedwongen geeft zij haar moederrol op om een betere toekomst te bieden aan haar dochter, die door haar gemengde bloed en daardoor ook lichtere huidskleur de kans heeft meer status te verwerven. Deze onvrijwillige, ingrijpende keuze zal haar de rest van haar leven achtervolgen. 'Lichter dan ik' biedt vanuit het perspectief van de vrouw een blik op de strijd die vele Indonesische vrouwen hebben gestreden tijdens de koloniale overheersing.

Met Esther Scheldwacht, Kees Hulst, Denise Aznam, Thomas Cammaert en Tara Hetharia.

www.korthalsstuurman.nl

Bezoek de inleiding
Bij deze voorstelling bieden wij een inleiding aan. Voor € 2,50 krijgt u uitleg en achtergrondinformatie over de voorstelling die u bezoekt. Op vertoon van uw toegangskaart voor de inleiding ontvangt u bovendien gratis een kop koffie of thee. 

Toneel

In Flint hanteren we diverse veiligheidsmaatregelen (zoals het tonen van een coronatoegangsbewijs) om uw bezoek zo veilig mogelijk te laten verlopen. Mocht de voorstelling geen doorgang kunnen vinden, krijgt u uiteraard uw geld terug.

Extra kosten: € 1,- administratiekosten per kaartje met een maximum van € 5,- per bestelling. Een pauzedrankje en garderobe is inbegrepen in de toegangsprijs.

De Volkskrant

De uitstekend spelende vrouwen laten (...) goed zien en voelen hoe het is om een speelbal te zijn in een patriarchale samenleving, of dat nou de Javaanse of de Nederlandse is.

Lees meer

De Volkskrant

De uitstekend spelende vrouwen laten (...) goed zien en voelen hoe het is om een speelbal te zijn in een patriarchale samenleving, of dat nou de Javaanse of de Nederlandse is.

De uitstekend spelende vrouwen tonen hoe het is om een speelbal te zijn in Lichter dan ik ★★★☆☆

De makers hadden wel te veel ontzag voor het boek, waardoor de voorstelling overvol is.

Vanaf links: Tara hetharia, Denise Aznam en Esther Scheldwacht in Lichter dan ik.  Beeld Annemieke van der Togt
Vanaf links: Tara hetharia, Denise Aznam en Esther Scheldwacht in Lichter dan ik.Beeld Annemieke van der Togt

Het is alvast een statement om een theaterbewerking van de roman Lichter dan ik tientallen keren te spelen door het hele land. Daarin zijn bewerker en hoofdrolspeler Esther Scheldwacht en producent Korthals Stuurman zeker geslaagd. De roman van Dido Michielsen behandelt een grotendeels verzwegen stuk Nederlandse geschiedenis. Namelijk het koloniale verleden van Nederland in Indonesië.

Michielsen richt zich in haar roman specifiek op de njai. Dat is de benaming voor de huishoudster, of eigenlijk concubine, zoals veel Nederlandse legerofficieren die in de 19de eeuw in Nederlands-Indië hadden. Deze mannen hadden hun verloofde of vrouw achtergelaten in Nederland en moesten natuurlijk wel verzorgd worden. Njais werden uit de inheemse bevolking geplukt en als slaven behandeld en verhandeld. Michielsen toont hoe een maatschappij is opgetuigd vol rangen en standen, waarin dit soort praktijken voor alle betrokkenen volkomen normaal lijken.

Esther Scheldwacht maakte daarvan een toneeltekst, die door Olivier Diepenhorst is geregisseerd. Wat opvalt in deze bewerking is dat de makers te veel ontzag hebben gehad voor de roman en daardoor niet altijd even heldere keuzen maakten. Lichter dan ik is als voorstelling daardoor ook overvol. Vooral in het begin (en ook weer aan het slot) gaan de ontwikkelingen zo snel, dat het voor het publiek lastig bijbenen is.

De hoofdfiguur, de Javaanse njai Isah, wordt bovendien door drie vrouwen gespeeld (Tara Hetharia, Denise Aznam en Scheldwacht). Dat wordt nooit uitgelegd en is in het begin tamelijk verwarrend. Uiteindelijk werkt het wel. Het versterkt de transformatie van Isah van vrijgevochten jonge vrouw naar slaafse bediende van de Nederlandse officier Gey en uiteindelijk naar berustende, oudere vrouw. Ook zorgt deze ingreep voor de nodige dynamiek, die veel boekbewerkingen op toneel ontberen.

Thomas Cammaert (midden) en Kees Hulst (rechts) in Lichter dan ik.  Beeld Annemieke van der Togt
Thomas Cammaert (midden) en Kees Hulst (rechts) in Lichter dan ik.Beeld Annemieke van der Togt

De mannen (gespeeld door Thomas Cammaert en Kees Hulst) zijn stuk voor stuk onsympathieke egoïsten. Cammaert speelt Gey als afwisselend charmante en horkerige man. Hij ziet Isah als een minderwaardig schepsel, met wie je kunt doen wat je wil. In een rare, detonerende scène mag Gey, na zijn dood, terugkijken en zijn eigen gedrag goedpraten met het zwaktebod: ‘We wisten niet beter.’ Dat maakt het er niet beter op.

De uitstekend spelende vrouwen laten evenwel goed zien en voelen hoe het is om een speelbal te zijn in een patriarchale samenleving, of dat nou de Javaanse of de Nederlandse is. Zo weet Lichter dan ik toch grotendeels de Indische clichés te ontstijgen en krijgen enkele hoofdrolspelers van een zwart hoofdstuk in onze geschiedenis een gezicht.

Theaterparadijs

Sommige scènes worden zo subtiel gespeeld waardoor de onderliggende tragiek nog harder binnenkomt. Het moment dat Isha te horen krijgt dat haar kind wordt afgenomen, gaat echt door merg en been.

Lees meer

Theaterparadijs

Sommige scènes worden zo subtiel gespeeld waardoor de onderliggende tragiek nog harder binnenkomt. Het moment dat Isha te horen krijgt dat haar kind wordt afgenomen, gaat echt door merg en been.


Java in de negentiende eeuw. Nederland is de koloniale bezetter van Indonesië. In de kolonie waren vooral Europese mannen aanwezig. Mannen zonder vrouwen. En ja al die witte ambtenaren , militairen en ondernemers “moesten toch wat”.  Om die behoeften te bevredigen namen deze mannen een Indonesische vrouw in  huis. Deze vrouw regelde het huishouden en daarnaast hield ze de man ’s-nachts gezelschap in bed. Deze vrouwen werden de Njai genoemd. Een situatie die doodnormaal gevonden werd. Het was tenslotte beter dat de mannen een Njai hadden dan de bordelen afstruinden.

Lichter dan ik Korthals Stuurman Theaterproducties foto Annemieke van der Togt (1)

Njai
Al hoopten,  de veelal jonge, Javaanse meisjes door Njai te worden op een beter leven, ze kwamen vaak bedrogen uit. De functie duurde maar  zo lang de man haar wilde hebben. Uiteraard werden er kinderen geboren tijdens dit dienstverband. Als het kind geluk had wilde de man het kind wel erkennen. Deze kinderen verdwenen vaak naar Nederland. Als er verder niet werd getrouwd verdwenen de Njai’s van het toneel.

Ik moet meteen eerlijk bekennen dat ik het oorspronkelijke verhaal van Dido Michielsen nog nooit eerder gelezen heb. ( het staat nu inmiddels op mijn e-reader). We volgen het leven van Piranti ongeveer  vanaf haar zesde levensjaar. De moeder van Piranti werkt als batikster in het paleis van de sultan in Djokjakarta. Piranti heeft een vrije geest en kan zich niet goed confirmeren met de traditionele Javaanse regels en ontvlucht de kraton. Als ze de Nederlandse officier Gey tegen komt besluit ze, in de hoop op een beter leven, zijn Njai te worden. Gey noemt haar Isah.

Lichter dan ik Korthals Stuurman Theaterproducties foto Annemieke van der Togt (8)

Drie stemmen, één karakter
De voorstelling start, zoals het in de tropen betaamd, langzaam. Op deze manier leer ik de verschillende karakters snel kennen. Esther Scheldwacht, die ook verantwoordelijk is voor de bewerking van het oorspronkelijke verhaal, speelt de moeder van Piranti maar ook de oudere Piranti. Denise Aznam speelt Piranti als njai maar ook de vriendin van de jonge Piranti Karsinah en Tara Hetharia speelt de jonge Piranti. Vooral de momenten dat de drie actrices tegelijkertijd op het toneel de verschillende stadia van Piranti spelen maakt grote indruk op mij. Met één zin kijkt de oude Piranti terug op haar leven. Ontzettend knap gevonden. Die  gezamenlijke dialogen lopen prachtig in elkaar over waardoor ook de  sprongen in de tijd zo geloofwaardig zijn. Hoe Piranti van een kind met een totaal eigen wil transformeert naar de vrouw die zij door haar keuzes is geworden is. Intens en ontroerend om te zien.

Thomas Cammaert speelt de jonge officier Gey. Dat er op een gegeven moment door de zaal een golf van ontzetting ging is exemplarisch voor het spel van de acteur. Met de ogen van nu is het gedrag van de Nederlanders tijdens de koloniale bezetting verre van goed te praten. Het spel van Cammaert maar ook die van Kees Huls en Esther Scheldwacht in hun rollen van koloniale bezetters, zorgen er voor dat regelmatig de rillingen over mijn rug lopen.  

Lichter dan ik Korthals Stuurman Theaterproducties foto Annemieke van der Togt (11)

Koloniale superioriteit
Ik voel steeds meer de walgelijke superioriteit van de plaatselijke Nederlanders en de wanhoop van Isha door mijn lijf stromen. Sommige scènes worden zo subtiel gespeeld waardoor de onderliggende tragiek nog harder binnenkomt. Het moment dat Isha te horen krijgt dat haar kind wordt afgenomen, gaat echt door merg en been. Intens en zo overtuigend gespeeld door Denise Aznam. Een scène die nog heel lang in mijn geheugen zal blijven bestaan.

Producent Korthals Steurman laat met “Lichter dan ik” een stukje geschiedenis zien waar we als Nederlands volk niet trots op mogen zijn. Een stukje geschiedenis wat ook verteld moet worden. Regisseur Olivier Diepenhorst heeft deze taak op een prachtige intense wijze weten te verbeelden. Het decor ( Lidwien van Kempen ), de kostuums ( Guave ), de muziek ( Mark van Bruggen ) en het lichtontwerp ( Yuri Schreuders ) zijn gezamenlijk van zo’n subtiele schoonheid dat je pas later voelt hoe enorm dit heeft bijgedragen aan de schoonheid en intensiteit van deze voorstelling.

blijf nog gezellig

borrelen

Wellicht

Ook interessant

Theaterhart Amersfoort
Mis geen enkel theater nieuws!