Coriolanus

Het Nationale Theater

Shakespeares scherpste stuk over de gespannen relatie tussen volk en politiek

Wanneer generaal Coriolanus (Yela de Koning) als winnaar terugkeert uit de oorlog, juicht het volk haar toe. En dat terwijl ze haar vóór de oorlog nog haatten. Gesteund door machtige vrienden stelt Coriolanus zich verkiesbaar voor het hoogste politieke ambt. Niets lijkt haar benoeming in de weg te staan, maar dan hitsen haar politieke vijanden het volk op. Wanneer de burgers kwaad het Capitool bestormen, moet Coriolanus vluchten. Uit wraak sluit zij zich aan bij de verslagen vijand: zij zal de stad waarvoor zij haar leven zo vaak waagde alsnog vernietigen.

Regisseur Nina Spijkers (Laura H., The Nether) brengt een hypermoderne Shakespeare met hoge hartslag en rake klappen, over de altijd gespannen verhouding tussen het volk en zijn politieke leiders. “Bij elke zin die ik las, dacht ik: dit moeten we spelen, dit is NU! Het zijn de boeren die in hun tractoren optrokken naar het Binnenhof en de bestormers van het Capitool, maar óók de burgers in Groningen.”

Bezoek de inleiding / voorprogramma
Bij deze voorstelling bieden wij een inleiding aan. Voor € 3,00 krijgt u uitleg en achtergrondinformatie over de voorstelling die u bezoekt. Op vertoon van uw toegangskaart voor de inleiding ontvangt u bovendien gratis een kop koffie of thee. 

In het democratische voorprogramma van Coriolanus gaan we dieper in op de relatie tussen politiek en burger. Hoe schrijft Shakespeare hierover? Welke overeenkomsten ziet Nina Spijkers tussen toen en nu? Over welke kwaliteiten dient een leider te beschikken en zijn die voor een vrouwelijke leider anders? En wat mag je van een burger verwachten?

www.hnt.nl

Toneelcursus: Kijken naar Shakespeare
De Engelse toneelschrijver en dichter William Shakespeare wordt beschouwd als de beroemdste en meest gespeelde toneelschrijver ter wereld. Wegens groot succes wordt de cursus ‘Kijken naar Shakespeare’ nog een keer in Flint gegeven. In vier cursusavonden maakt u kennis met Shakespeare, zijn tijd en zijn werk. U ziet op de laatste cursusavond gezamenlijk Coriolanus. De cursus start op woensdag 11 januari om 19.45 uur en wordt gegeven door dramaturg Laura Simonse. Klik HIER voor meer informatie en tickets.

Toneel

Extra kosten: € 1,- administratiekosten per kaartje met een maximum van € 5,- per bestelling. Een pauzedrankje en garderobe is inbegrepen in de toegangsprijs.

Credits

Tekst

Shakespeare

Regie

Nina Spijkers

Cast

Mariana Aparicio Torres, Emma Buysse, Bram Coopmans, Fjodor Jozefzoon, Yela de Koning, Rick Paul van Mulligen, Betty Schuurman, Joris Smit, Jaap Spijkers e.a.

Volkskrant

Shakespeares ‘Coriolanus’ door Het Nationale Theater is een messcherp commentaar op de actualiteit

Lees meer

Volkskrant

Shakespeares ‘Coriolanus’ door Het Nationale Theater is een messcherp commentaar op de actualiteit

Eerst heeft ze het over ontevreden tuig, dan over straathonden, bange hazen en uiteindelijk noemt ze het opstandige volk van Rome een wispelturige, ranzig ruikende menigte. Generaal Caius Martius Coriolanus, een dappere telg uit een patriciërsgeslacht met belangrijke overwinningen voor Rome op haar naam, krijgt geen vleiend woord over haar lippen, ook al heeft ze de stem van burgers nodig om politieke carrière te maken en consul te worden. Ze weigert haar gewonde lichaam te laten zien als bewijs van haar moed en blijft ‘woedende woorden’ smeden ‘tegen die melaatsen’. Ze wordt verbannen (gecanceld) en delft het onderspit in een wankel democratisch proces.

Gekrenkt in haar trots vecht ze als spion mee met de vijand, probeert op de valreep vrede te bewerkstelligen maar eindigt als verrader van volk en vijand. William Shakespeare verwoordde vier eeuwen geleden in zijn laatste tragedie al vlijmscherp de gespannen verhouding tussen macht en democratie, invloed en verantwoordelijkheid. Het Nationale Theater speelt Coriolanus (1608) nu in een heldere, originele regie van Nina Spijkers (met eindregie van Liesbeth Coltof wegens Spijkers’ zwangerschapsverlof). Een dozijn acteurs beklimt stijlvol gekostumeerd in zwarte superheldenkostuums de hoge grijze trappen, ritmisch stampvoetend wanneer de strijd of hun ego dat vraagt. Haarmatjes golven over hun breedgeschouderde colberts. Alsof de machtsanalyse van Shakespeares Coriolanus kruist met de samenzwering uit Disneys Black Widow (2021).

Zaterdag ging Coriolanus in Den Haag in première met een krachtige, overtuigende Yela de Koning (28) in de – doorgaans altijd mannelijke – titelrol. Het eerste slagveld lijkt met navigerende soldaten tussen wijkend beton nog een beetje op een lasergame, het tweede hakt er serieus in. Door sommige acteurs wordt met luchtig bedoeld spel in het eerste deel soms nog te veel op de lach gespeeld. Die relativering is grappig, maar verwart ook. Coriolanus blijkt namelijk actueler dan ooit: wanneer de voorstelling zaterdag 11 maart de hoofdstad zal aandoen, zal elk woord van Shakespeare klinken als messcherp commentaar op de actualiteit. Dan staat ‘de grootste demo aller tijden’ aangekondigd (door de extremistische boerenbeweging Farmers Defence Force) en een grote klimaatactie (van Extinction Rebellion) op de A12. Vier dagen later zijn de verkiezingen. Zo actueel kan repertoiretoneel zijn: Shakespeares waagstuk over de volksopstand fileert vragen als ‘is de massa voor rede vatbaar?’, ‘moet een politicus het volk vleien?’ en ‘welke kwaliteiten maken iemand tot goed leider?’.

Spijkers kortte met haar team de tragedie in tot twee uur zonder pauze. De opvallendste ingreep is een actrice in de hoofdrol van obstinate generaal. De Koning laat fysiek een paar ontroerende barsten zien in haar stoere, onverzettelijke optreden, wanneer ze kortstondig knielend weifelt, vecht met haar vijand op de grens van verleiding of in een minijurkje-met-blote-schouder kwetsbaar te kijk wordt gezet voor opportunistische volksvertegenwoordigers. Betty Schuurman acteert sluw én luchtig als haar dominante moeder. Ze manipuleert met moederliefde, arrogantie en machtsretoriek, een spindoctor avant la lettre. Bloed staat een vrouw veel beter, zegt ze, dan verguldsel op het gelaat. En het gepeupel? Dat bestaat uit voddenbalen. Maar je schenkt hen altijd je glimlach.

NRC

Weergaloze Yela de Koning eist als vrouwelijke Coriolanus het recht op om woedend te zijn

Lees meer

NRC

Weergaloze Yela de Koning eist als vrouwelijke Coriolanus het recht op om woedend te zijn

Shakespeare’s Coriolanus is bij Het Nationale Theater een weergaloos portret van de emancipatoire kracht van woede. Yela de Koning tiert over het podium in de titelrol: een ijzersterke vrouw die zich niet laat bedwingen, een kanon.

In weerwil van Shakespeares tekst en de opvoeringstraditie ervan, castte regisseur Nina Spijkers een vrouw als Coriolanus. Vier jaar geleden deed ze iets soortgelijks, toen ze in haar bewerking van Het temmen van de feeks mannen door vrouwen liet spelen en andersom – en het dus acteur Roeland Fernhout was, die werd vernederd en moest worden getemd.

Door gender letterlijk als ‘rol’ te presenteren, ontmaskerde Spijkers de heersende gendernormen als een opgelegd, vaak dwingend rollenspel, waar je ook uit kan breken.

Coriolanus draait om een generaal die na een succesvolle veldslag op het vijandelijke Umbrië met lof beladen wordt binnengehaald in Rome en zich verkiesbaar stelt tot consul, de hoogste magistraat in het Romeinse Rijk. Maar Coriolanus verspeelt haar publieke steun door haar niet aflatende arrogantie en minachting voor het volk, dat in opstand komt.

Temperament etaleren
Het effect van de keuze om een vrouw de titelrol te laten vertolken, is zonder meer ontzaglijk, en zelfs zeer ontroerend. Ineens valt op hoe zelden een vrouwelijke acteur de woede die in haar rol besloten ligt, zo radicaal mag uitspelen – en hoe zelden vrouwen überhaupt hun temperament publiekelijk etaleren.

Haar woede is geen zwakte, maar haar kracht. Die rol-interpretatie voelt daarmee ook aan als een revanche: we zien een vrouw die, net zo goed als mannen, recht heeft op woede, iemand die ook grof en driftig mag zijn. Er zijn geen opzichtige pogingen gedaan dit personage sympathieker of zachtaardiger te maken, integendeel.

In de woede van Coriolanus schemert in De Konings overweldigende uitvoering daarmee ook woede over jarenlange vrouwenonderdrukking. Je voelt: er staat voor haar iets wezenlijks op het spel, het is tijd voor een kentering.

Dat biedt een ontroerende ingang om je met haar te verbinden. Waar Coriolanus doorgaans een personage is dat je hooguit rationeel enigszins kunt begrijpen, breng je nu ineens empathie op voor haar eenkennigheid, waardoor de rol ontstijgt aan eendimensionaliteit. Coriolanus is stug en onbuigzaam, iemand die categorisch weigert zich te conformeren, noch aan leiders, noch aan de wispelturige massa. Precies dat non-conformisme gun je haar, in de vooral door onaangepaste mannen gedomineerde wereld waarin het stuk zich afspeelt.

Voor de duidelijkheid: dit wordt nergens op een andere manier expliciet gemaakt dan door de simpele keuze Coriolanus door een vrouw te laten spelen en verder geen concessies aan het verhaal te doen. En ook voor de duidelijkheid: Coriolanus is op momenten dus ook simpelweg onuitstaanbaar, ronduit irritant en koppig. Ook dat recht eist ze gelukkig op.


Lees ook het interview met Yela de Koning:‘De archetypische vrouwenrol is voor mij te beperkend’
Lichte en luchtige tonen
Spijkers, die wegens zwangerschapsverlof de eindregie van de voorstelling overdroeg aan Liesbeth Coltof, zocht naast de woede van het titelpersonage ook regelmatig de humor in de voorstelling. In hoog tempo loodsen de makers de toeschouwer trefzeker door het verhaal; het vaak frontaal op de zaal gerichte spel zorgt regelmatig voor lichte en luchtige tonen tussen alle oorlogsretoriek.

Mariana Aparicio en Sander Plukaard zorgen voor comic relief als opportunistische volksvertegenwoordigers, die hun eigen graf graven en daar met open ogen in dreigen te lopen. Mooi is bovendien de rol van Emma Buysse als Coriolanus’ hoogzwangere geliefde (kan gewoon!), die samen met Betty Schuurman als manipulatieve moeder uiteindelijk door het pantser van Coriolanus heen prikt.

De voorstelling vangt aan met een Capitoolbestorming, er is graangebrek, het gaat over machtsbeluste politici, populisme, oorlog, achterstelling en leiderschap, het is vrijwel onmogelijk er niet de actualiteit in te zien. Tegelijkertijd leggen de makers de focus op de tijdloosheid van die thema’s. Die spreekt onder meer uit de tijdloze zwarte kostuums en de grote grijze trappen, die volop verplaatsen en daarmee de inherente onbetrouwbaarheid van de politieke arena accentueren.

Zo leggen Nina Spijkers en haar team meerdere lagen in het verhaal bloot en boren een ontroerende ingang aan om het hoofdpersonage te duiden. Woede is een fundamenteel recht, waar mannen doorgaans om bewonderd worden en vrouwen doorgaans op worden afgerekend. Deze Coriolanus rekent genadeloos af met dat kwalijke perspectief.

Wellicht

Ook interessant

Theaterhart Amersfoort
Mis geen enkel theater nieuws!